Kto to jest whistle blower

„Whistle blower” co na polski można przetłumaczyć „demaskator jest” jest osobą, która w interesie publicznym ujawnia aparatowi sprawiedliwości ważne informacje o nadużyciach korupcyjnych w firmie lub urzędzie. W polskim systemie prawnym – a fakt ten świadczy o naszej cywilizacyjnym zacofaniu brak jest ochrony prawnej osób ujawniających ważne informacje w interesie publicznym. Według licznych komentatorów - Brak ustawy o whistle blowerach czyli „demaskatorach” jest jedną z przyczyn systemowej korupcji państwowych struktur, ujawnionych ostatnio przez media.

Istnieją poważne podejrzenia, że rządzący doskonale wiedzą, że ustawa o whistle blowerach zdecydowanie ukróciłaby korupcję w państwie i właśnie dlatego ustawa ta, nie została w Polsce uchwalona. Znaczny odłam opinii publicznej zaczyna wierzyć, że w interesie rządzących jest pozorowanie walki z korupcją, a nie zdecydowane eliminowanie korupcji, stąd ustawy o whistle blowerach – „demaskatorach” - nie ma i nie będzie. 

W krajach na świecie gdzie ustawa o whistle blowerach istnieje wskaźniki korupcji są najniższe. W Wielkiej Brytanii istnieją dwie główne ustawy z tym związane. Ustawa o prawach zatrudnionych (ang. Employment Rights Act (ERA) 1996) oraz Ustawa o ujawnianiu informacji w interesie publicznym (ang. Public Interest Disclosure Act (PIDA) 1998) która wprowadziła do ERA prawo pracownika do zakazu jego zwolnienia z powodu ujawnienia informacji w interesie publicznym.

Przepisy ustaw mówią, że jeżeli wiesz o nadużyciach lub wykroczeniach w miejscu pracy to powinieneś tego typu informacje ujawnić właściwym osobom lub instytucją. Mogą to być przełożeni, dyrektorzy, ministrowie, policjanci, odpowiednie służby itd. Jeżeli to zrobisz, to stajesz się whistle blowerem czyli „demaskatorem” a twoje prawa pracownicze podlegają szczególnej ochronie. Od tego momentu znajdujesz się pod szczególna ochroną prawną państwa brytyjskiego. Twoi przełożeni nie mogą cię zwolnić, nie mogą wobec ciebie zastosować środków odwetowych oraz środków dyscyplinarnych. Również twoi koledzy nie mogą podejmować żadnych wrogich działań wobec ciebie, np. ośmieszania, poniżania, dyskryminacji. Za podejmowanie tego typu działań grozi im odpowiedzialność karna.

Prawo brytyjskie stwierdza jasno, że informacje przekazywane przez whistle blowera nie muszą być prawdziwe, whistle blower nie musi mieć dowodów na prawdziwość swoich informacji. Jakie wymagania stawia prawo brytyjskie jeżeli chodzi o informacje ujawniane przez whistle blowera? Muszą to być informacje ujawnione w dobrej wierze. Whilst blower musi wierzyć w ich prawdziwość. Whistle blower musi mieć przekonanie że ujawnia te informacje właściwej osobie. Żadne inne wymagania odnośnie ujawnianych informacji nie zostały określone. Czyli innymi słowy, wystarczy domniemanie whistle blowera o łamaniu prawa i przekazanie tej informacji przełożonemu lub instytucji, aby whistle blower był chroniony przepisami prawa. Przełożony, który otrzymał informacje od whistle blowera, na jej podstawie podejmuje dochodzenie lub zawiadamia instytucje kontrolne o tych informacjach. O wyniku dochodzenia whistle blower musi być poinformowany przez swojego przełożonego. Jeżeli whistle blower uważa że śledztwo nie zostało przeprowadzone rzetelnie lub zostały podjęte złe decyzje, ma prawo do poinformowania innych osób w firmie lub media o istniejących nieprawidłowościach. Jeżeli whistle blower akceptuje rzetelność dochodzenia i podjęte decyzję, to na tym całą sprawa powinna była się zakończyć. Whistle blower poinformował swojego przełożonego o nadużyciach finansowych w miejscu pracy, przełożony przeprowadził kontrolę, potwierdzającą zasadność informacji, osoba odpowiedzialna została zwolniona. Jeżeli natomiast firma np. zwalnia whistle blowera z pracy to w takiej sytuacji, w warunkach brytyjskich, składa on pozew do sądu pracy o niesłuszne zwolnienie z miejsca pracy, w związku z ujawnieniem przez niego informacji o nadużyciach w firmie. Ciężar przeprowadzenia dowodu w tej sprawie spoczywa na firmie. Firma musi udowodnić w sądzie pracy, że pracownik został zwolniony z innych powodów, niż ujawnienie przez whistle blowera ważnych informacji w interesie publicznym. Muszę powiedzieć, że firma będzie miała bardzo trudne zadanie w sądzie, żeby udowodnić fakt zwolnienia z innych przyczyn niż ujawnienie ważnych informacji w interesie publicznym. Ponieważ, w warunkach brytyjskich zanim pracownik zostanie zwolniony z pracy, firma musi przeciwko niemu przeprowadzić postępowanie dyscyplinarne. To po pierwsze, po drugie firma musi mieć bardzo dobry powód do zwolnienia, nie może zwolnić pracownika bez powodu. Teraz czytelnik rozumie w jak różny sposób systemy prawne, polski i brytyjski chronią whistle flowerów czyli „demaskatorów”. 

W Polsce taka ochrona w ogóle nie istnieje, w Wielkiej Brytanii jest to ochrona bardzo szeroka i czytelna. Rezultat: Wielka Brytania ma bardzo niskie wskaźniki korupcji, a Polska bardzo wysokie. Nie sądzę, żeby rządzący w Polsce nie wiedzieli, jakie systemy prawne stosują państwa o niskim stopniu korupcji chroni, po to aby chronić się przed korupcją. Jeżeli rzeczywiście Sejm i Senat oraz rząd i prezydent chcą zwalczać korupcję, a nie ja utrwalać ustawa o demaskatorach powinna być jak najszybciej uchwalona.

Robert Zasadowski
PS: świetny artykuł o „demaskatorach”: http://awojt.salon24.pl/550491,z-rybczynski-whistle-blower-w-skorumpowanym-panstwie-po-psl

DrukujE-mail